Dag luiers, hallo potje

Van de luier, naar het potje, naar uiteindelijk zelfstandig plassen en poepen op de wc. Zindelijk worden; bij het ene kind lijkt het vrijwel vanzelf te gaan, het andere kind heeft wat meer tijd en ondersteuning nodig. Als ouder krijg je er hoe dan ook mee te maken. Maar hoe pak je dat nu aan, die zindelijkheidstraining? Vanaf welke leeftijd is je kind er klaar voor? En wat hoort bij een normale ontwikkeling? En hoe gaat de kinderopvang met alles rondom zindelijkheid om? Anja Renkens, pedagogisch coach bij MIK & Spelenderwijs, geeft tips en vertelt over haar ervaringen binnen de kinderopvang.

Als pedagogisch coach is Anja Renkens veel bij de peuterspeelzalen in deze regio te vinden. “Ik heb contact met de pedagogisch professionals, die in hun dagelijks werk natuurlijk veel met zindelijk worden te maken hebben. Op de peuterspeelzalen wordt gewerkt met een vast dagritme. Op vaste momenten de luiers verschonen (tussendoor natuurlijk ook als dat nodig is) en op vaste momenten toiletrondes. Bijvoorbeeld altijd voor of na het eten, of voor het slapen.”

De samenwerking tussen de peuterspeelzaal en thuis

“Als ouders aangeven dat ze thuis met zindelijkheidstraining bezig zijn, gaat de pedagogisch professional op de groep er ook mee aan de slag. Ook de pedagogisch professional zelf kan het initiatief nemen, bijvoorbeeld als een kind signalen afgeeft dat het er klaar voor is,” volgens Anja. Een kind ziet bijvoorbeeld dat andere kinderen op het potje gaan, wordt nieuwsgierig en wil zelf ook op het potje. Kinderen doen elkaar namelijk graag na. Als die nieuwsgierigheid er is, is dat een
prima moment om met zindelijkheidstraining aan de slag te gaan.

“Uiteraard bespreken we dit met de ouders, om hen te stimuleren en te ondersteunen als ze er thuis ook mee aan de slag gaan. Vooral die samenwerking tussen opvang en thuis – en eventuele andere opvoeders, zoals opa en oma – is heel belangrijk. Zindelijkheidstraining kun je niet half doen, je doet het samen. Consequent zijn hierin is belangrijk.”

Hoe zie je dat je kind toe is aan zindelijkheidstraining?

Het is belangrijk om uit te leggen wat ‘zindelijkheid’ nu precies betekent, geeft Anja aan. Een kind is zindelijk als:
• het begrijpt dat plas en poep in het potje hoort;
• het voelt dat het moet plassen of poepen en dit kan ophouden tot op het potje;
• het wil meewerken.

“Het is een natuurlijk rijpingsproces, maar ook een leerproces van het kind. Begin je te vroeg met zindelijkheidstraining, dan krijgt het kind nog geen signalen van het lichaam en voelt het nog niet dat het moet poepen of plassen. Het kan zijn dat je op enig moment ziet dat je kind zich een
beetje terugtrekt, in een hoekje of achter de kast, om te poepen of te plassen. Dit is zo’n signaal dat het kind voelt dat het zijn behoefte moet doen en dat het daar even de rust voor pakt. Dat zou dus een goed moment kunnen zijn om een potje te proberen.

Anja Renkens, pedagogisch coach bij MIK & Spelenderwijs

Een ander signaal is als een kind last krijgt van zijn of haar vieze of natte luier. Een kind geeft bijvoorbeeld aan dat het verschoond wil worden. Door de goede kwaliteit van de huidige luiers, die het vocht goed absorberen, voelt een natte luier niet meer zo vervelend, waardoor dit signaal minder duidelijk is. Uit onderzoek blijkt dat kinderen in niet-Westerse landen vaak eerder zindelijk zijn. Dat heeft hier dus mee te maken.”

Tips voor ouders

Voor ouders die met zindelijkheidstraining aan de slag gaan, heeft Anja handige tips.

Goede timing

“Begin de zindelijkheidstraining in een rustige periode, als je zelf de tijd en de rust ervoor kan nemen. Liever niet rond een spannende periode voor het kind, zoals de verjaardag of met Sinterklaas.”

Hou het speels

“Wat ik heel belangrijk vind, is om het luchtig en speels te houden. Zet eens een potje neer en laat je kindje eens proberen. Doe dit spelenderwijs. Lees tussendoor bijvoorbeeld samen een boekje. Als er
per ongeluk een plasje uitkomt, reageer hier dan positief op, maar ook niet heel overdreven.”

Op vaste momenten

“Als je merkt dat je kind nieuwsgierig is naar het potje, zet het dan op een zichtbare plek en laat je
kind op vaste momenten op het potje zitten. Net zoals bij de opvang, bijvoorbeeld voor en na het slapen, en na het eten of een tussendoortje. De kans dat er een plasje of poepje uit komt is dan groot.”

Niet dwingen

“Ga vooral niet dwingen of straffen, dit werkt averechts. Voel je dat het een strijd wordt, laat het dan een periode los en begin een aantal weken later opnieuw.”

Luier af

“Als je kind op vaste momenten zijn behoefte doet en je merkt dat de luier regelmatig droog is, dan kun je naar de volgende stap. De luier mag overdag af. Dit is best spannend. Gaat dat iets te snel, dan kun je ook kiezen voor luierbroekjes, die je kind zelf makkelijk aan en uit kan trekken.”

WC-verkleiner

“Plassen en poepen gaat het best in een ontspannen houding. Wil je kind in plaats van op het potje (ook) op het toilet, zorg dan dat het comfortabel zit. Dit doe je door een wc-verkleiner te gebruiken en een krukje voor onder de voetjes.”

Neem een extra setje kleren mee

“Ga je de deur uit, laat je kind dan van tevoren altijd even op het potje of de wc zitten. Aangezien jullie nog steeds aan het oefenen zijn, kan er ook af en toe een ongelukje gebeuren. Dit hoort erbij. Een extra setje kleren in de tas is wel zo handig.”

Neem de tijd

“Elk kind wordt zindelijk in zijn eigen tempo. Waar het ene kind al rond de leeftijd van 2 jaar zonder luiers kan, duurt het voor andere kinderen tot ze 5 jaar of ouder zijn. Dit is allemaal prima! Probeer er als ouders vooral de tijd en rust voor te nemen.”

Zindelijk in de nacht

“De meeste kinderen zijn rond een jaar of 4 overdag zindelijk. ’s Nachts is een ander verhaal. Tot een jaar of 8 is het niet gek als kinderen nog wel eens in bed plassen.”

Terugval is normaal

“Als er spannende dingen gebeuren of veranderingen in de thuissituatie – denk aan een verhuizing, de komst van een broertje of zusje, een scheiding, maar ook de drukte rond de feestdagen – dan kan het zijn dat je kind een terugval krijgt in zindelijkheid. Dit is heel normaal. Reageer rustig en met begrip en heb aandacht voor dat wat er speelt.”

De ‘Plasklas’ – hulp bij zindelijk worden

Wil jij graag hulp bij het zindelijk krijgen van je kind? Meld je dan aan voor ‘de Plasklas’ van de GGD Zuid-Limburg. Dit is geen echte klas 😉 maar een gratis en speelse training voor kinderen vanaf 1,5 jaar die nog niet zindelijk zijn. De Plasklas is een stappenplan dat bestaat uit 4 delen met uitleg, filmpjes en oefeningen. Met behulp van het uitvouw prentenboek ‘Hee! Ga je mee naar de wc?’ en een app kun je aan de slag. Ook op de kinderopvanglocaties van MIK & Spelenderwijs wordt met dit boekje gewerkt, herkenbaarheid gegarandeerd dus voor je kind!

Met dank aan Anja Renkens voor het interview en aan Sanne Linssen voor de fotografie.

Meer lezen over peuters?

• Positieve opvoedtips | peuter
• Contact en hechting met je peuter
• Zo help je je peuter slapen
• Wanneer het afscheid op school of opvang moeilijk is | PIW blogt
• Zelfvertrouwen in de peuterspeelzaal | MIK & Spelenderwijs blogt

Vragen? Contact?

Heb je naar aanleiding van dit artikel een vraag? Wil je graag met iemand in contact komen omdat je vragen of zorgen hebt? Bel of stuur een whatsapp-bericht naar het CJG 046-8506910 of mail naar info@cjg-wm.nl en we zorgen dat jouw vraag op de juiste plek terecht komt.

Geplaatst op 19 februari 2026 | Categorie Peuter